{"id":11195,"date":"2025-09-05T02:07:00","date_gmt":"2025-09-05T02:07:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ayolqadri.uz\/raqamli-zoravonlik-virtual-tahdid-emas\/"},"modified":"2026-08-06T10:03:43","modified_gmt":"2026-08-06T10:03:43","slug":"raqamli-zoravonlik-virtual-tahdid-emas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/raqamli-zoravonlik-virtual-tahdid-emas\/","title":{"rendered":"Raqamli zo\u2018ravonlik \u2014 virtual tahdid emas."},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Onlayn zo\u2018ravonlikni qanday aniqlash, uning xavfi nimada va unga duch kelganingizda nima qilish kerak.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Zo\u2018ravonlik, internetda qolib ketmaydi.<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Raqamli zo\u2018ravonlik ko\u2018pincha \u00abbu shunchaki izoh-ku\u00bb yoki \u00abtelefonni o\u2018chirib qo\u2018ysa bo\u2018ladi\u00bb kabi gaplar bilan ahamiyatsizdek ko\u2018rsatiladi. Ammo internet allaqachon kundalik hayotimizning bir qismiga aylangan. Biz u orqali ishlaymiz, muloqot qilamiz, munosabatlar quramiz, suratlarimiz, hujjatlarimiz va shaxsiy yozishmalarimizni saqlaymiz. Shu sababli texnologiyalar yordamida sodir etilgan zo\u2018ravonlik insonning obro\u2018siga, xavfsizligiga, ishiga, munosabatlariga va ruhiy holatiga ta\u2019sir qilishi mumkin.   <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">BMT-Ayollar (\u041e\u041e\u041d\u2013\u0416\u0435\u043d\u0449\u0438\u043d\u044b) texnologiyalar orqali ayollar va qizlarga nisbatan sodir etiladigan zo\u2018ravonlikni raqamli texnologiyalar yordamida amalga oshiriladigan, osonlashtiriladigan, kuchaytiriladigan yoki tarqatiladigan va jismoniy, jinsiy, ruhiy, ijtimoiy, siyosiy yoki iqtisodiy zarar yetkazadigan yoki zarar yetkazishi mumkin bo\u2018lgan harakatlar sifatida belgilaydi.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunday zo\u2018ravonlik munosabatlarda avvaldan mavjud bo\u2018lgan nazorat va bosimning davomiga aylanishi mumkin. Ammo tajovuzkor notanish inson, anonim akkaunt, foydalanuvchilar guruhi yoki uyushgan tarmoq ham bo\u2018lishi mumkin. <\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ayolqadri.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/&#x414;&#x43B;&#x44F;-&#x441;&#x442;&#x430;&#x442;&#x44C;&#x438;-1-1024x576.png\" alt=\"Ayol raqamli zo&#x2018;ravonlik va onlayn ta&#x2019;qibga duch kelmoqda.\" class=\"wp-image-11027\"\/><\/figure>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Raqamli zo\u2018ravonlik qanday bo\u2018ladi.<\/h3>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Kiberbulling \u2014 muntazam haqorat qilish, kamsitish, tahdidlar, mish-mishlarni tarqatish va boshqalarni ta\u2019qib qilishga undash.<\/li>\n\n\n\n<li>Onlayn ta\u2019qib (stalking) \u2014 tinimsiz kuzatish, doimiy xabarlar yuborish, geolokatsiyani kuzatish va internetda hamda undan tashqarida insonning harakatlarini nazorat qilishga urinishlar.<\/li>\n\n\n\n<li>Doksing \u2014 insonning roziligisiz manzili, telefon raqami, ish joyi, hujjatlari yoki boshqa shaxsiy ma\u2019lumotlarini oshkor qilish.<\/li>\n\n\n\n<li>Soxta tasvirlar va dipfeyklar \u2014 sun\u2019iy intellekt yordamida yolg\u2018on foto, audio va videolarni, jumladan jinsiylashtirilgan xarakterdagi materiallarni montaj qilish yoki yaratish.<\/li>\n\n\n\n<li>Boshqa inson nomidan o\u2018zini tanishtirish \u2014 soxta akkauntlar yaratish, boshqa birov nomidan xabarlar yuborish va obro\u2018sizlantirishga qaratilgan harakatlar.<\/li>\n\n\n\n<li>Rozilik\u0441\u0438\u0437 intim materiallarni tarqatish \u2014 qanday olinganidan qat\u2019i nazar, shaxsiy tasvirlarni insonning roziligisiz e\u2019lon qilish yoki yuborish.<\/li>\n\n\n\n<li>Sextorshen \u2014 insonni pul to\u2018lashga, munosabatlarni davom ettirishga yoki boshqa talablarni bajarishga majburlash uchun intim materiallarni oshkor qilish bilan tahdid qilish.<\/li>\n\n\n\n<li>Munosabatlardagi raqamli nazorat \u2014 parollarni talab qilish, yozishmalarni tekshirish, kuzatuv dasturlarini o\u2018rnatish, muloqot qilishni cheklash va ilovalar orqali pul mablag\u2018lariga kirishni nazorat qilish.<\/li>\n\n\n\n<li>Dezinformatsiya va tuhmat \u2014 insonning sha\u2019ni, qadr-qimmati va obro\u2018siga zarar yetkazishi mumkin bo\u2018lgan yolg\u2018on ma\u2019lumotlarni tarqatish.<\/li>\n<\/ul>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu zo\u2018ravonlik shakllari ko\u2018pincha bir-biri bilan kesishadi. Masalan, akkaunt buzib kirilgandan so\u2018ng tajovuzkor shaxsiy suratlarni qo\u2018lga kiritishi, shantaj boshlashi, ma\u2019lumotlarni oshkor qilishi va bir vaqtning o\u2018zida ta\u2019qib uyushtirishi mumkin. <\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Nima uchun ayollar ayniqsa zaif bo\u2018lishi mumkin.<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Internetdagi haqoratlar har qanday jinsdagi odamlarga ta\u2019sir qilishi mumkin, ammo ayollar ko\u2018proq jinsiylashtirilgan zo\u2018ravonlik, tinimsiz ta\u2019qib va tashqi ko\u2018rinish, shaxsiy hayot hamda obro\u2018ga qaratilgan hujumlarga duch kelishadi. AQShdagi Pew Research Center tadqiqoti shuni ko\u2018rsatdiki, ayollar erkaklarga qaraganda internetdagi jinsiy ta\u2019qib va stalking holatlari haqida ko\u2018proq xabar berishgan. Ayniqsa, yosh ayollar ko\u2018proq himoyasiz guruh hisoblanadi.  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu muammo faqat chet elda mavjud degani emas. O\u2018zbekistonda ham ayol jurnalistlar, san\u2019atkorlar, blogerlar va oddiy foydalanuvchilar ta\u2019qib, soxta materiallar tarqatilishi va omma oldida kamsitishga qaratilgan hujumlarga duch kelishmoqda. <\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">O\u2018zbekistondagi holatlar nimani ko\u2018rsatadi.<\/h3>\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Jurnalist Feruza Najmiddinovaga qarshi tuhmat.<\/h4>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ijtimoiy tarmoqlarda videorolik tarqatilib, unda tasvirlangan ayol jurnalist Feruza Najmiddinova ekani haqida yolg\u2018on da\u2019vo qilingan. Nashrni ishonchliroq ko\u2018rsatish uchun videoga uning ish faoliyatiga oid suratlari ham qo\u2018shilgan. QALAMPIR.UZ bu da\u2019voni yolg\u2018on deb atadi, huquqni muhofaza qiluvchi organlar esa tekshiruvni boshladi.  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jurnalistni qo\u2018llab-quvvatlash maqsadida ayollar, OAV vakillari va jamoat faollari \u00abMen \u2014 Feruzaman\u00bb kampaniyasiga qo\u2018shildi. Bu holat nafaqat raqamli tuhmatning vayronkor kuchini, balki jamoatchilik birdamligining muhimligini ham ko\u2018rsatdi: jabrlangan inson uyushgan ta\u2019qib qarshisida yolg\u2018iz qolmasligi kerak. <\/p>\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Lola xonandaning sahna obrazi sababli ta\u2019qib qilinishi.<\/h4>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lola xonandaning sahna obrazi sababli ta\u2019qib qilinishi.<br\/>Xonanda Lola Yo\u2018ldoshevaning chiqishidan olingan video tarqalgach, uning kiyimi ommaviy muhokamalar va haqoratlar sababiga aylandi. San\u2019atkor haqoratli va odobsiz mazmundagi xabarlar olganini aytgan. Bu holat ayolning tashqi ko\u2018rinishini muhokama qilish qanchalik tez ommaviy kamsitish va bosimga aylanishi mumkinligini ko\u2018rsatdi.  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu holatlarning har biri turli kontekstga ega, ammo umumiy mexanizm bir xil: raqamli platforma insonning xatti-harakati yoki professional faoliyatini tanqid qilish uchun emas, balki uning qadr-qimmati va sha\u2019niga hujum qilish vositasi sifatida ishlatiladi.<\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Raqamli zo\u2018ravonlik insonga qanday ta\u2019sir qiladi.<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oqibatlar shunchaki yoqimsiz izohlar bilan cheklanib qolmaydi. Jabrlangan inson qo\u2018rquv, uyat, xavotir, ojizlik hissini boshdan kechirishi, uyqu buzilishlari va yangi hujumni doimiy kutish holatiga tushishi mumkin. Ba\u2019zi odamlar ijtimoiy tarmoqlardan butunlay chiqib ketadi, omma oldidagi ishlarini to\u2018xtatadi, mijozlarini yo\u2018qotadi yoki telefon raqami va yashash joyini o\u2018zgartirishga majbur bo\u2018ladi.  <br\/><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ayniqsa, onlayn ta\u2019qib real hayotdagi xavfga aylangan holatlar juda xavflidir: tajovuzkor insonning manzilini bilishi, uning harakatlarini kuzatishi, yaqinlariga tahdid qilishi yoki uyi va ish joyi yaqinida paydo bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ayolqadri.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/&#x41E;&#x431;&#x440;&#x430;&#x449;&#x430;&#x442;&#x44C;&#x441;&#x44F;-&#x437;&#x430;-&#x43F;&#x43E;&#x43C;&#x43E;&#x449;&#x44C;.png-1024x576.png\" alt=\"Ayol raqamli zo&#x2018;ravonlik va onlayn ta&#x2019;qibga duch kelmoqda.\" class=\"wp-image-11030\"\/><\/figure>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Agar siz raqamli zo\u2018ravonlikka duch kelsangiz, nima qilish kerak.<\/h3>\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Bevosita tahdid darajasini baholang. Agar xabarlarda jismoniy zarar yetkazish tahdidlari bo\u2018lsa, tajovuzkor sizning manzilingizni bilsa yoki ta\u2019qib internet doirasidan tashqariga chiqqan bo\u2018lsa, ichki ishlar organlariga murojaat qiling va ishonchli insonlarni bu haqda ogohlantiring. <\/li>\n\n\n\n<li>Yozishmalar bloklanishi yoki o\u2018chirib yuborilishidan oldin dalillarni saqlab qo\u2018ying. Akkaunt nomi, havola, e\u2019lon qilingan sana va to\u2018liq kontekst ko\u2018rinadigan qilib skrinshotlar hamda ekran yozuvlarini oling. Xabarlar, audioyozuvlar, tasvirlar va elektron xatlarni alohida himoyalangan joyda saqlang.  <\/li>\n\n\n\n<li>Akkauntlaringizni himoya qiling. Parollarni almashtiring, ikki bosqichli autentifikatsiyani yoqing, faol seanslarni, zaxira elektron pochtani, tiklash raqamini hamda ilovalarning geolokatsiya, kamera va kontaktlarga kirish huquqlarini tekshiring. <\/li>\n\n\n\n<li>Platforma vositalari orqali kontent va akkaunt ustidan shikoyat yuboring. Agar materialni bir nechta foydalanuvchi tarqatayotgan bo\u2018lsa, yaqinlaringizdan e\u2019lonlarni qayd etish va shikoyat yuborishda yordam so\u2018rang. Agar bu ta\u2019qibni kuchaytirsa yoki yangi xavf tug\u2018dirsa, ommaviy bahsga kirishmang.  <\/li>\n\n\n\n<li>Shantajchining talablarini bajarmang va yangi materiallar yubormang. Sextorshen holatlarida pul to\u2018lash yoki yon berish tahdidlarning to\u2018xtashini kafolatlamaydi. Avval dalillarni saqlab oling va yuridik yordamga murojaat qiling.  <\/li>\n\n\n\n<li>Murojaat tayyorlang. Voqeani qisqa va tartib bilan bayon qiling: nima sodir bo\u2018lgani, e\u2019lon yoki tahdidni qachon aniqlaganingiz, qaysi akkauntlar ishtirok etgani va qanday zarar yetkazilganini yozing. Dalillar nusxalarini ilova qiling, asl nusxalarni esa o\u2018zingizda saqlang.  <\/li>\n\n\n\n<li>Qo\u2018llab-quvvatlash izlang. Raqamli zo\u2018ravonlik ko\u2018pincha insonni o\u2018zini ayblashga va sukut saqlashga majbur qiladi. Javobgarlik tajovuzkor zimmasidadir. Yaqin inson, psixolog, yurist yoki tegishli tashkilot bilan suhbatlashish vaziyat ustidan nazoratni qayta tiklashga yordam beradi.   <\/li>\n<\/ol>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">O\u2018zbekiston qonunchiligi qanday huquqlarni himoya qiladi.<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2018zbekiston Konstitutsiyasi har bir insonning shaxsiy hayoti daxlsizligi, shaxsiy va oilaviy sirlarini saqlash, sha\u2019ni va qadr-qimmatini himoya qilish, yozishmalar sirini ta\u2019minlash hamda shaxsiy ma\u2019lumotlarini himoya qilish huquqini mustahkamlaydi.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vaziyatga qarab, internetdagi bunday harakatlar tuhmat, haqorat, shaxsiy hayot daxlsizligini buzish, ma\u2019naviy yoki moddiy zarar yetkazishi mumkin bo\u2018lgan ma\u2019lumotlarni oshkor qilish, shaxsiy ma\u2019lumotlar va yozishmalar sirini himoya qilishga oid qonun hujjatlarini buzish kabi holatlarga tegishli bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qonunchilik shuningdek, sun\u2019iy intellektdan foydalangan holda shaxsiy ma\u2019lumotlarni noqonuniy qayta ishlash va ularni OAV, telekommunikatsiya tarmoqlari yoki internet orqali tarqatish uchun javobgarlikni ham nazarda tutadi. Biroq huquqiy baholash har doim aniq holatlarga bog\u2018liq bo\u2018ladi, shuning uchun jiddiy tahdid yuzaga kelganda yuristga murojaat qilish ma\u2019qul. <\/p>\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Nega sukut muammoni hal qilmaydi.<\/h3>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00abShunchaki e\u2019tibor bermang\u00bb degan maslahat jabrlangan insonni qo\u2018llab-quvvatlashsiz qoldirishi, tajovuzkorga esa hujumni davom ettirish imkonini berishi mumkin. Ayrim vaziyatlarda bloklash haqiqatan ham yordam beradi, ammo avvalo dalillarni saqlab qolish va xavf darajasini baholash muhim. <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xavfsiz raqamli makon faqat maxfiylik sozlamalari bilan yaratilmaydi. Buning uchun foydalanuvchilarning mas\u2019uliyatli xulq-atvori, platformalarning tezkor munosabati, huquqni muhofaza qiluvchi organlarning ishlashi, hamda mavjud yuridik va psixologik yordam zarur. Birdamlik ham muhim: kamsituvchi kontentni tarqatmaslik, jabrlanuvchini ayblamaslik va birovning jarohatini ko\u2018ngilochar tomoshaga aylantirmaslik kerak.  <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Raqamli zo\u2018ravonlik \u2014 bu haqiqiy muammo. Unga duch kelgan inson himoya, qo\u2018llab-quvvatlash va o\u2018z hayoti ustidan nazoratni qayta tiklash huquqiga ega. <\/p>\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\"><br\/><br\/>Manbalar:<br\/><a href=\"https:\/\/www.unwomen.org\/en\/articles\/faqs\/digital-abuse-trolling-stalking-and-other-forms-of-technology-facilitated-violence-against-women\">BMT \u2013 Ayollar \u2013 ayollar va qizlarga nisbatan texnologik vositalar orqali sodir etiladigan zo\u2018ravonlik haqida materiallar.<\/a><br\/><a href=\"https:\/\/www.pewresearch.org\/internet\/2021\/01\/13\/the-state-of-online-harassment\/\">Pew Research Center \u2013 The State of Online Harassment.<\/a><br\/><a href=\"https:\/\/constitution.uz\/ru\/clause\/index\">O\u2018zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi \u2013 31-modda.<\/a><br\/><a href=\"https:\/\/lex.uz\/docs\/4396428\">LexUZ \u2013 \u00abShaxsga doir ma\u2019lumotlar to\u2018g\u2018risida\u00bbgi Qonun.<\/a><br\/><a href=\"https:\/\/www.lex.uz\/acts\/97661\">LexUZ \u2013 O\u2018zbekiston Respublikasining Ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi kodeksi.<\/a><br\/><a href=\"https:\/\/www.gazeta.uz\/ru\/2021\/08\/08\/journalist\/\">Gazeta.uz \u2013 jurnalist Feruza Najmiddinovani qo\u2018llab-quvvatlash bilan bog\u2018liq holat haqida material.<\/a><br\/><a href=\"https:\/\/www.gazeta.uz\/ru\/2024\/04\/19\/lola-yuldasheva\/\">Gazeta.uz \u2013 xonanda Lola Yo\u2018ldosheva bilan bog\u2018liq onlayn ta\u2019qib holati haqida material.<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bezorilik, kuzatuv, shaxsiy ma\u2019lumotlarni oshkor qilish, soxta tasvirlar va shantaj ekran orqali sodir bo\u2018ladi, ammo haqiqiy zarar yetkazadi. Raqamli zo\u2018ravonlikni qanday aniqlash, o\u2018zingizni himoya qilish va dalillarni saqlab qolish haqida so\u2018zlab beramiz. <\/p>\n","protected":false},"author":21,"featured_media":11035,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[434,580,577,579,576,578],"class_list":["post-11195","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-my-rights","tag-ayollar-huquqlari","tag-dipfeyklar","tag-internetdagi-xavfsizlik","tag-kiberbulling","tag-raqamli-zoravonlik","tag-shaxsiy-malumotlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11195","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/21"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11195"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11195\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11196,"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11195\/revisions\/11196"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11035"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ayolqadri.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}